ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ မူလအစနှင့် ပျံ့နှံ့လာပုံ

ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ မူလအစနှင့် ပျံ့နှံ့လာပုံ

စာရေးသူ: Buddha24

ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် သက်တမ်းရှည်ကြာပြီး လူဦးရေအများဆုံးကိုးကွယ်သော ဘာသာတရားများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးသို့ ပျံ့နှံ့နေသော ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ခရီးရှည်ကြီးကို လေ့လာကြည့်မည်ဆိုလျှင် အလွန်ပင် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ ကောင်းလှပါသည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ မူလအစ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ မည်သို့ ပေါ်ပေါက်လာပုံ၊ ဘုရားရှင်၏ တရားတော်များ မည်သို့ ပျံ့နှံ့လာပုံ၊ အဓိက ဂိုဏ်းခွဲကြီးများ၊ နှင့် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ မည်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပုံတို့ကို အသေးစိတ် လေ့လာ တင်ပြသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။

၁. ရှေးအိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ ဗုဒ္ဓဘာသာ မူလအစ (ဘုရားရှင် ပွင့်တော်မူစဉ် ခေတ်)

ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဘီစီ ၆ ရာစုခန့်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ စတင်တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်က အိန္ဒိယနိုင်ငံသည် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အတွေးအခေါ်များ ထွန်းကားသော ခေတ်ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း လူ့ဘောင်အတွင်း၌ အယူဝါဒရေးရာ အငြင်းပွားမှုများ၊ လူ့ဘဝ၏ ဒုက္ခများအပေါ် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ၊ နှင့် သေလွန်ပြီးနောက် ဘဝအပေါ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှုများ ရှုပ်ထွေးနေသော ကာလဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်အခါက အိန္ဒိယတွင် အယူဝါဒ အမျိုးမျိုး ပေါ်ထွန်းနေပြီး၊ လူအများစုသည် ကမ္ဘာ့အကြောင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာအကြောင်း၊ ဝိညာဉ်အကြောင်း၊ နှင့် အနာဂတ်အကြောင်းကို နက်နဲစွာ သိမြင်လိုစိတ် ပြင်းပြနေကြသည်။

၂. ဗုဒ္ဓခေတ်မတိုင်မီ အိန္ဒိယ၏ လူမှုရေးနှင့် ဘာသာရေး အခြေအနေ

ဘုရားရှင် ပွင့်တော်မမူမီ အိန္ဒိယနိုင်ငံသည် ဝေဒ ခေါ် သက်တမ်းရှည်သော ကျမ်းဂန်များ အပေါ် အခြေခံသော ဗြာဟ္မဏဝါဒ (Brahmanism) ကို အဓိက ကိုးကွယ်နေကြသည်။ လူ့အဖွဲ့အစည်းကို အလွှာ (Caste) များအဖြစ် ခွဲခြားထားပြီး၊ ဗြာဟ္မဏ (ပုရောဟိတ်) များက အမြင့်ဆုံးနေရာမှ အုပ်စိုးနေသည်။ တိရစ္ဆာန် အသတ်အပူဇော်များ၊ နှင့် ခက်ခဲကျပ်တည်းသော ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းများ အလွန်များပြားသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံသည် ထိုအချိန်က အတွေးအခေါ် ပွင့်လင်းသော ခေတ်ဖြစ်သော်လည်း၊ လူအများစုသည် ဝေဒကျမ်းများ၏ အယူအဆများ၊ နှင့် ဗြာဟ္မဏများ၏ ဩဇာအာဏာ အောက်တွင် နေထိုင်နေကြရသည်။

ထိုအချိန်အခါက အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ ဗြာဟ္မဏဝါဒအပြင် အခြားသော အတွေးအခေါ်များနှင့် အယူဝါဒများလည်း ပေါ်ထွန်းနေသည်။ အာဇီဝက (Ājīvika) ခေါ် ကံကြမ္မာကို အလွန်အမင်း ယုံကြည်သူများ၊ အညတရဝါဒီ (Ajivaka) ခေါ် အလွန်အမင်း စည်းကမ်းတင်းကျပ်သူများ၊ နှင့် ဥစ္ဆေဒဝါဒီ (Ucchedavāda) ခေါ် သေပြီးလျှင် အဆုံးသတ်သည်ဟု ယုံကြည်သူများ စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုးသော အယူဝါဒများ ရှိခဲ့သည်။ ဤသို့သော အခြေအနေတွင် လူအများစုသည် ဘဝ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ရှာဖွေနေကြပြီး၊ လူ့ဘဝ၏ ဒုက္ခများမှ လွတ်မြောက်ရန် နည်းလမ်းကို တောင့်တနေကြသည်။

၃. ဘုရားရှင်၏ သစ္စာလေးပါးသိမြင်တော်မူခြင်း (The Enlightenment of the Buddha)

ဤအခြေအနေများ အလယ်တွင်၊ ဘီစီ ၆ ရာစုခန့်တွင် ဂေါတမဘုရားရှင်သည် ကပိလဝတ်ပြည်၌ မင်းသားတစ်ပါးအဖြစ် မွေးဖွားတော်မူခဲ့သည်။ လူ့ဘဝ၏ ဒုက္ခများ၊ အိုမင်းခြင်း၊ နာကျင်ခြင်း၊ သေခြင်း စသည်တို့ကို မြင်တွေ့တော်မူပြီးနောက်၊ ဘဝ၏ အနှစ်သာရကို ရှာဖွေရန်အတွက် မင်းစည်းစိမ်ကို စွန့်ခွာတော်မူခဲ့သည်။ အနှစ် (၆) နှစ်ကြာမျှ ခက်ခဲသော ဒုက္ခဝိစရဏ ကျင့်ကြံအားထုတ်မှုများ ပြုလုပ်တော်မူပြီးနောက်၊ မည်သည့်အကျိုးမှ မရရှိခဲ့ပေ။ နောက်ဆုံးတွင် ဘုရားရှင်သည် “အလယ်အလတ်လမ်း” (Middle Path) ဟုခေါ်သော ကိုယ်ကိုညှင်းဆဲခြင်းလည်း မဟုတ်၊ ကာမဂုဏ်ကို စွဲလမ်းခြင်းလည်း မဟုတ်သော လမ်းစဉ်ကို စတင်ကျင့်သုံးတော်မူသည်။

ဘီစီ ၅၃၅ ခုနှစ်ခန့်တွင် ဂယာမြို့ရှိ ဗောဓိပင်အောက်၌ သမာဓိနှင့် ပညာကို ပေါင်းစပ်၍ 'သစ္စာလေးပါး' (Four Noble Truths) ဟုခေါ်သော ဘဝ၏ အမှန်တရားကို သိမြင်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုသစ္စာလေးပါးမှာ -

• ဒုက္ခသစ္စာ: ဘဝသည် ဆင်းရဲဒုက္ခနှင့် ပြည့်နှက်နေသည်။
• သမုဒယသစ္စာ: ဆင်းရဲဒုက္ခ၏ အကြောင်းရင်းမှာ တဏှာ (လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ) ဖြစ်သည်။
• နိရောဓသစ္စာ: တဏှာကို ပယ်ခြင်းဖြင့် ဆင်းရဲဒုက္ခကို ပယ်စွန့်နိုင်သည်။ (နိဗ္ဗာန်)
• မဂ္ဂသစ္စာ: ဆင်းရဲဒုက္ခကို ပယ်စွန့်ရန်အတွက် 'မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး' (Noble Eightfold Path) ကို ကျင့်သုံးရမည်။

ဤသစ္စာလေးပါးကို သိမြင်တော်မူခြင်းဖြင့် ဘုရားရှင်သည် 'ဗောဓိ' (Bodhi) ခေါ် သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကို ရရှိတော်မူပြီး၊ 'ဗုဒ္ဓ' (Buddha) ဟု ခေါ်တွင်တော်မူသည်။

၄. ဘုရားရှင်၏ တရားတော်များ ပျံ့နှံ့ခြင်း (ခေတ် ဘုရားရှင် ပွင့်တော်မူစဉ်)

သစ္စာလေးပါးကို သိမြင်တော်မူပြီးနောက်၊ ဘုရားရှင်သည် မိမိ၏ ဉာဏ်အမြင်ကို လူအများအား ဟောကြားရန် ဆုံးဖြတ်တော်မူသည်။ ဘုရားရှင်သည် မိဂဒါဝုန်တော၌ ပဉ္စဝဂ်ငါးဦးတို့အား ပထမဆုံးသော တရားဦး (ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ်) ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ဘုရားရှင်သည် နှစ်ပေါင်း ၄၅ နှစ်တိုင်တိုင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရပ်ရပ်သို့ လှည့်လည်၍ တရားတော်များကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။

ဘုရားရှင်၏ တရားတော်များသည် ရှေးခေတ် အယူဝါဒများနှင့် မတူဘဲ၊ လူတိုင်း နားလည်နိုင်သော၊ လက်တွေ့ကျသော၊ နှင့် ကိုယ်ကျင့်တရားကို အလေးပေးသော တရားများ ဖြစ်သည်။ ဘုရားရှင်သည် လူမျိုး၊ အတန်းအစား၊ ပညာအရည်အချင်း မခွဲခြားဘဲ လူတိုင်းကို တရားနာရန် ဖိတ်ခေါ်တော်မူသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဘုရားရှင်၏ တရားတော်များသည် လူတိုင်း၏ ဘဝနှင့် သက်ဆိုင်သော ဒုက္ခများမှ လွတ်မြောက်ရန် နည်းလမ်းကို ပြသပေးသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

ဘုရားရှင်၏ တပည့်သာဝကများစွာ ပေါ်ထွန်းလာပြီး၊ ဘုရားရှင်၏ တရားတော်များကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ အနှံ့အပြားသို့ ပျံ့နှံ့စေခဲ့သည်။ ဘုရားရှင်သည် ကိုယ်တိုင်လည်း သာသနာပြုတော်မူပြီး၊ သံဃာတော်များအားလည်း သာသနာပြုရန် တိုက်တွန်းတော်မူသည်။ အသင်းအဖွဲ့များ၊ ကျောင်းတိုက်များ၊ နှင့် ဝေယျာဝစ္စအဖွဲ့များ ဖွဲ့စည်း၍ တရားတော်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ကြသည်။

၅. သင်္ဂါယနာတင်ခြင်း (The Buddhist Councils)

ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူပြီးနောက်၊ ဘုရားရှင်၏ တရားတော်များနှင့် သီလသိက္ခာပုဒ်များကို မပျောက်ပျက်ရအောင် စုစည်းထိန်းသိမ်းရန် အရေးကြီးလာသည်။ ထို့ကြောင့် သင်္ဂါယနာ ၃ ကြိမ် (သို့မဟုတ် ၅ ကြိမ်) ကို ကျင်းပခဲ့သည်။

• ပထမ သင်္ဂါယနာ: ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူပြီး မကြာမီ ရာဇဂြိုဟ်မြို့၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ အရှင်မဟာကဿပ မထေရ်မြတ်က ဦးဆောင်ပြီး၊ ဘုရားရှင်၏ တရားတော်များကို အာဂုံဆောင်ကြသည်။
• ဒုတိယ သင်္ဂါယနာ: ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူပြီး ၁၁၀ နှစ်အကြာ ဝေသာလီမြို့၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ သံဃာတော်များအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများကို ဖြေရှင်းရန် ဖြစ်သည်။
• တတိယ သင်္ဂါယနာ: ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူပြီး ၂၃၆ နှစ်အကြာ ပါဋလိပုတ်မြို့၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ အသောကမင်းကြီး၏ ထောက်ပံ့မှုဖြင့် ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ဘုရားရှင်၏ တရားတော်များကို ခိုင်မာစွာ စုစည်းခဲ့သည်။ ဤသင်္ဂါယနာပွဲတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ တစ်ဝှမ်းလုံးသို့ ပျံ့နှံ့ရေးအတွက် အားကောင်းလာခဲ့သည်။
• စတုတ္ထ သင်္ဂါယနာ: (အငြင်းပွားဖွယ်) အသောကမင်းကြီး၏ သားတော် မဟာတိဿ မထေရ်မြတ်သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံတွင် ကျင်းပခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
• ပဉ္စမ သင်္ဂါယနာ: (အငြင်းပွားဖွယ်) ပုဂံခေတ် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ကျင်းပခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။

ဤသင်္ဂါယနာပွဲများမှတစ်ဆင့် ဘုရားရှင်၏ တရားတော်များကို စုစည်း၍ 'ပိဋကတ်' (Tipitaka) ဟု ခေါ်သော ကျမ်းစာအုပ်များအဖြစ် ထိန်းသိမ်းထားရှိခဲ့သည်။ ပိဋကတ်သုံးပုံ (သုတ်၊ ဝိနည်း၊ အဘိဓမ္မာ) သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အခြေခံကျမ်းစာများ ဖြစ်သည်။

၆. ဗုဒ္ဓဘာသာ နိုင်ငံအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့ခြင်း

အသောကမင်းကြီး၏ လက်ထက်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံအတွင်းသာမက အရှေ့တောင်အာရှ နှင့် အလယ်အာရှ ဒေသများသို့ပါ ပျံ့နှံ့လာခဲ့သည်။ အသောကမင်းကြီးသည် မိမိ၏ သားတော် မဟာတိဿ မထေရ်မြတ်နှင့် သမီးတော် သံဃမိတ္တရ မထေရ်မ တို့ကို သီရိလင်္ကာနိုင်ငံသို့ စေလွှတ်၍ ဗုဒ္ဓဘာသာကို စတင်ပျံ့နှံ့စေခဲ့သည်။

• သီရိလင်္ကာ (Sri Lanka): ဘီစီ ၃ ရာစုခန့်တွင် အသောကမင်းကြီး၏ သားတော် မဟာတိဿ မထေရ်မြတ်က စတင်ပျံ့နှံ့စေခဲ့သည်။ ယနေ့တိုင်အောင် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အဓိက ဗဟိုချက်ကြီး ဖြစ်သည်။
• မြန်မာနိုင်ငံ (Myanmar): ဘီစီ ၂ ရာစုခန့်တွင် သီရိလင်္ကာမှတစ်ဆင့် ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို အဓိက ကိုးကွယ်သော နိုင်ငံဖြစ်သည်။
• ထိုင်းနိုင်ငံ (Thailand): ဘီစီ ၃ ရာစုခန့်မှစတင်၍ ပျံ့နှံ့လာခဲ့ပြီး၊ သီရိလင်္ကာမှတစ်ဆင့် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို အဓိက ကိုးကွယ်သည်။
• တရုတ်နိုင်ငံ (China): ဘီစီ ၂ ရာစုခန့်တွင် ပိုးလမ်းမကြီးမှတစ်ဆင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ စတင်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာကို အဓိက ကိုးကွယ်ကြသည်။
• ဂျပန်နိုင်ငံ (Japan): အေဒီ ၆ ရာစုခန့်တွင် ကိုရီးယားမှတစ်ဆင့် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ဇင် (Zen) ဂိုဏ်းခွဲမှာ ထင်ရှားသည်။
• ကိုရီးယားနိုင်ငံ (Korea): အေဒီ ၄ ရာစုခန့်တွင် တရုတ်မှတစ်ဆင့် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာကို အဓိက ကိုးကွယ်သည်။
• ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ (Vietnam): အေဒီ ၂ ရာစုခန့်တွင် ရောက်ရှိခဲ့ပြီး၊ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာကို အဓိက ကိုးကွယ်သည်။
• တိဗက် (Tibet): အေဒီ ၇ ရာစုခန့်တွင် အိန္ဒိယမှတစ်ဆင့် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ 'ဝဇီရယာန' (Vajrayana) ခေါ် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို အဓိက ကိုးကွယ်သည်။

၇. အဓိက ဂိုဏ်းခွဲကြီးများ (Major Schools of Buddhism)

အချိန်ကြာမြင့်လာသည်နှင့်အမျှ ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ဒေသအလိုက်၊ ယဉ်ကျေးမှုအလိုက် ကွဲပြားမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ အဓိက ဂိုဏ်းခွဲကြီး ၃ ခု ရှိသည်။

• ထေရဝါဒ (Theravada): 'ရှေးဟောင်းတရားတော်' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဘုရားရှင်၏ မူလတရားတော်များကို အနီးကပ်ဆုံး ထိန်းသိမ်းသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ပိဋကတ်သုံးပုံကို အခြေခံပြီး၊ ကိုယ်ကျင့်တရား၊ သမာဓိ၊ ပညာတို့ကို အလေးပေးသည်။ သီရိလင်္ကာ၊ မြန်မာ၊ ထိုင်း၊ လာအို၊ ကမ္ဘောဒီးယား စသည့်နိုင်ငံများတွင် ကိုးကွယ်သည်။
• မဟာယာန (Mahayana): 'အ great ယာန' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ သတ္တဝါအားလုံး လွတ်မြောက်ရေးကို ဦးတည်သည်။ ဗောဓိသัตဝါ (Bodhisattva) ဟုခေါ်သော သူတော်စင်များ၏ ကျင့်စဉ်ကို အလေးပေးသည်။ တရုတ်၊ ဂျပန်၊ ကိုရီးယား၊ ဗီယက်နမ်၊ တိဗက် စသည့်နိုင်ငံများတွင် ကိုးကွယ်သည်။
• ဝဇီရယာန (Vajrayana): 'စိန်ယာန' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ တစ်မျိုးခွဲဖြစ်သည်။ မန္တန်၊ ယောဂ၊ အမြင်ကျယ်သော တရားထိုင်နည်းများဖြင့် မဂ်ဖိုလ်ကို လျင်မြန်စွာ ရရှိရန် ကျင့်ကြံသည်။ တိဗက်၊ ဘူတန်၊ မွန်ဂိုးလီးယား စသည့်ဒေသများတွင် ကိုးကွယ်သည်။

၈. ယနေ့ခေတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ (Buddhism in the Modern World)

ယနေ့ခေတ်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ဘာသာတရားများထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အာရှတိုက်တွင် အဓိက ကိုးကွယ်နေသော်လည်း၊ အနောက်တိုင်းနိုင်ငံများတွင်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာကို လက်ခံသူများ တိုးပွားလာနေသည်။ လူအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ငြိမ်းချမ်းရေး၊ ကိုယ်ကျင့်တရား၊ နှင့် သမာဓိတရားထိုင်ခြင်း စသည်တို့ကြောင့် ဆွဲဆောင်မှု ရှိနေကြသည်။

ခေတ်သစ်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာသည် အသစ်သောအသွင်သဏ္ဍန်များဖြင့် ပေါ်ထွန်းလာနေသည်။ အနောက်တိုင်းပညာတတ်များ၊ သိပ္ပံပညာရှင်များ၊ နှင့် စိတ်ပညာရှင်များက ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ တရားထိုင်ခြင်းနှင့် စိတ်တည်ငြိမ်ရေး နည်းလမ်းများကို လေ့လာ၍ လက်တွေ့အသုံးချနေကြသည်။ ထို့အပြင် ဗုဒ္ဓဘာသာသည် လူမှုရေး၊ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး၊ နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ဖော်ဆောင်ရေးတို့တွင်လည်း ပါဝင်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။

ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အနှစ်သာရသည် မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို ကျင့်သုံးခြင်း၊ နှင့် ဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်ရန် နည်းလမ်းရှာဖွေခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤအနှစ်သာရများသည် ကမ္ဘာ၏ မည်သည့်ဒေသ၊ မည်သည့်လူမျိုးမဆို အကျိုးရှိစေနိုင်သော သဘောတရားများ ဖြစ်သည်။

နိဂုံး:

ဗုဒ္ဓဘာသာသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ စတင်ခဲ့ပြီး၊ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်အတွင်း ကမ္ဘာအနှံ့သို့ ပျံ့နှံ့လာခဲ့သော သက်တမ်းရှည် ဘာသာတရား ဖြစ်သည်။ ဘုရားရှင်၏ သစ္စာလေးပါးနှင့် မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးတရားတော်များသည် လူသားအားလုံး၏ ဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်ရန် လမ်းညွှန်မှု ပေးလျက်ရှိသည်။ ထေရဝါဒ၊ မဟာယာန၊ ဝဇီရယာန စသည့် ဂိုဏ်းခွဲများဖြင့် ပျံ့နှံ့နေသော်လည်း၊ အနှစ်သာရအားဖြင့်မူ လူသားတို့၏ စိတ်ကို ကျင့်သုံး၍ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် နိဗ္ဗာန်ကို ရည်မှန်းကြသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာသည် လူသားတို့၏ အကျိုးစီးပွားအတွက် ဆက်လက် အကျိုးပြုလျက် ရှိသည်။